Σάββατο, 16 Νοεμβρίου 2013

Ξαναδιαβάζοντας το «Kλεμμένο Γράμμα» (ΙΙΙ)

Η υπεράσπιση του Λακάν από τον Ζίζεκ

Ο Λακάν διατύπωσε στο τέλος του Κλεμμένου γράμματος ότι το γράμμα φτάνει πάντα στον προορισμό του. Ο Ντεριντά απέρριψε αυτόν τον ισχυρισμό υποστηρίζοντας γιατί δεν φτάνει- τουλάχιστο κάποιες φορές στον προορισμό του. Ο Ζίζεκ θεωρεί ότι με την έκφραση ένα γράμμα φτάνει πάντα στον προορισμό του  η λακανική θεωρία δεν επιβεβαιώνει την τελεολογία, την δύναμη του γράμματος να φτάσει στον προκαθορισμένο στόχο του. Ο Ζίζεκ δίνει ένα παράδειγμα όπου το γράμμα έχει έναν παραλήπτη, για παράδειγμα ένα μήνυμα μέσα σε ένα μπουκάλι το οποίο έχει πεταχτεί στην θάλασσα από ένα νησί μετά από ένα ναυάγιο. Αυτή η περίπτωση δείχνει πως ένα γράμμα φτάνει τον αληθινό προορισμό του τη στιγμή που παραδίδεται (πετιέται μέσα στο νερό). Αυτό είναι δύσκολο να το κατανοήσει κανείς αλλά ο Ζίζεκ το εξηγεί: ο αληθινός παραλήπτης δεν είναι  συγκεκριμένα ο εμπειρικός Άλλος  ο οποίος μπορεί να τα λάβει ή όχι αλλά ο μεγάλος Άλλος, η συμβολική τάξη, η οποία λαμβάνει το γράμμα τη στιγμή που τίθεται σε κυκλοφορία, τη στιγμή που ο αποστολέας «εξωτερικεύει» το μήνυμά του, το παραδίδει στον Άλλο. Αυτή τη στιγμή ο Άλλος έχει επίγνωση του γράμματος και  απαλλάσσει τον αποστολέα από την ευθύνη.  Ο Ζίζεκ υποστηρίζει ότι η θέση του Λακάν ότι ένα γράμμα φτάνει πάντα στον προορισμό του πρέπει να κατανοηθεί με βάση την τριάδα: Φαντασιακό, Συμβολικό και Πραγματικό.
Σύμφωνα με τον Ζίζεκ σε σχέση με το Φαντασιακό η ιδέα ότι ένα γράμμα φτάνει πάντα στον προορισμό του συνδέεται με την λογική της αναγνώρισης/παραγνώρισης, την λογική μέσω της οποίας κάποιος παραγνωρίζει/αναγνωρίζει  τον εαυτό του ως παραλήπτη της ιδεολογικής έγκλησης.  Έτσι όποιος βρεθεί σε ένα μέρος γίνεται ο παραλήπτης αφού ο παραλήπτης δεν καθορίζεται από τις θετικές του ποιότητες αλλά από το τυχαίο γεγονός ότι βρίσκεται σε αυτή τη θέση. Έτσι αυτό ς ο μηχανισμός μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση μιας κρυμμένης μοίρας που ρυθμίζει την πορεία μου.
Στο συμβολικό επίπεδο η φράση ένα γράμμα φτάνει πάντα στον προορισμό του συμπυκνώνει μια ολόκληρη αλυσίδα θεωρητικών προτάσεων σύμφωνα με τον Ζίζεκ όπως  ο αποστολέας λαμβάνει το μήνυμά του πάντα ανεστραμμένο , το απωθημένο πάντα επιστρέφει, δεν μπορούμε να διαφύγουμε από το συμβολικό μας χρέος, πρέπει πάντα να διευθετείται, τα οποία είναι όλα παραλλαγές της πρότασης δεν υπάρχει μεταγλώσσα. Σύμφωνα με τον Ζίζεκ όταν  το υποκείμενο/αποστολέας  λαμβάνει  από τον παραλήπτη το δικό του μήνυμα στην αληθινή του μορφή, αυτό είναι το γράμμα που το υποκείμενο θέτει σε κυκλοφορία.
 Ο Λακάν ορίζει τον ήρωα ως το υποκείμενο όπως ο Οιδίποδας που αποδέχεται τις συνέπειες της πράξης του. Το αντίστροφο από το μήνυμα του υποκειμένου είναι η απώθησή του και έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε ότι η ιδέα της αδυνατότητας της μεταγλώσσας συνδέεται με την επιστροφή του απωθημένου. Ο Ζίζεκ αναρωτιέται : τι μπορεί να σημαίνει η παρατήρηση του Ντεριντά ότι το γράμμα μπορεί επίσης να χάσει τον προορισμό του;

"σημαίνει ότι το απωθημένο μπορεί επίσης να μην γυρίσει και τότε μπλέκουμε με μια απλοϊκή ουσιοκρατική αντίληψη του ασυνείδητου ως μιας θετικής οντότητας  που προηγείται από την επιστροφή του. Εδώ δεν μπορούμε παρά να επαναλάβουμε μετά τον Λακάν: δεν υπάρχει απώθηση πριν από ην επιστροφή του απωθημένου."

Το ότι ένα γράμμα φτάνει πάντα στον προορισμό του υπονοεί ότι κανείς δεν μπορεί να διαφύγει από την μοίρα του την οποία ο Ζϊζεκ ορίζει ως το συμβολικό χρέος που κάποιος πρέπει να πληρώσει.

Ο Ζίζεκ εξετάζει την έννοια του Πραγματικού και πάλι συμφωνεί με τον Λακάν ότι ένα γράμμα φτάνει πάντα στον προορισμό του, δηλαδή ότι όλοι θ πεθάνουμε. Αυτό είναι το γράμμα που κανείς δεν μπορεί να αποφύγει, το γράμμα που αλάνθαστος παραλήπτης του είναι ο θάνατος. Ο Ζίζεκ θεωρεί ότι η απόλυτη παραλλαγή του θέματος ένα γράμμα φτάνει πάντα στον προορισμό του- δηλαδή ότι δεν μπορείς ποτέ να ξεφορτωθείς την κηλίδα της απόλαυσης- η χειρονομία που αποκηρύσσει την απόλαυση παράγει ένα πλεόνασμα απόλαυσης που  ο Λακάν ονομάζει αντικείμενο α.  Ο Ζίζεκ θεωρεί ότι εάν επιστρέψουμε στην τελευταία διδασκαλία του Λακάν, το γράμμα παύει να είναι ο υλοποιημένος φορέας του σημαίνοντος και εκλαμβάνεται ως αντικείμενο με την στενή έννοια υλοποιημένης απόλαυσης. 

6 σχόλια:

  1. " τι μπορεί να σημαίνει η παρατήρηση του Ντεριντά ότι το γράμμα μπορεί επίσης να χάσει τον προορισμό του;

    "σημαίνει ότι το απωθημένο μπορεί επίσης να μην γυρίσει και τότε μπλέκουμε με μια απλοϊκή ουσιοκρατική αντίληψη του ασυνείδητου ως μιας θετικής οντότητας που προηγείται από την επιστροφή του. '

    απορία:ακόμα και με τη θεώρηση πως παραλήπτης είναι ο αποστολέας κατ'αρχήν, αυτό δεν συνεπάγεται αυτόματα πως είναι σε θέση να αναγνώσει και το γράμμα του.να το εντάξει δλδ συμβολικά με τρόπο που να του βγάζει πλήρες νόημα. έπειτα η θέση του Ζίζεκ δεν είναι ντετερμινιστική με κάποιο τρόπο;δλδ όλοι πληρώνουν το "χρέος" τους στο τέλος; (ή κάτι δεν έχω καταλάβει καλά;)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. "το γράμμα του να το εντάξει δλδ συμβολικά με τρόπο που να του βγάζει πλήρες νόημα"

    Πλήρες νόημα δεν υπάρχει, ούτε πλήρης ομιλία. πάντα κάτι παραμένει εκτός νοήματος.Το γράμμα λειτουργεί ως σημαίνον που αποκαθίσταται στην αλυσίδα των σημαινόντων. Συμφωνώ ότι αυτό δεν γίνεται αυτόματα.

    "έπειτα η θέση του Ζίζεκ δεν είναι ντετερμινιστική με κάποιο τρόπο;δλδ όλοι πληρώνουν το "χρέος" τους στο τέλος;"

    Η φράση όλοι πληρώνουν το χρέος τους σημαίνει την ανάληψη της ευθύνης από την μεριά του υποκειμένου. Η συμβολική τάξη καθορίζει το υποκείμενο ωστόσο το υποκείμενο πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για τις πράξεις του και να μην τις χρεώσει στον Άλλο.Στο τέλος της ανάλυσης υπάρχει πάντα ένα "εγώ φταίω".Αυτή είναι η στάση του Οιδίποδα, η ηρωική στάση, αναλαμβάνεις την ευθύνη των πράξεών σου και αποδέχεσαι τις συνέπειες. Ο ντετερμινισμός υπάρχει εν μέρει όσον αφορά τον καθορισμό του υποκειμένου από τον Άλλο, από το δίκτυο των σημαινόντων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. ευχαριστώ για την απάντηση.στο δεύτερο σκέλος μοιάζει λοιπόν πως υπάρχουν κάποια υποκείμενα που αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους, κι άλλα τα οποία δεν φτάνουν σε αυτήν την πλήρωση. οπότε μου φαίνεται πως ο Ντεριντά είχε ένα λόγο παραπάνω να επιμένει πως το γράμμα δεν φτάνει πάντα στον παραλήπτη: αν έφτανε πάντα, δεν θα υπήρχε ελεύθερη βούληση. και το όριο για το ζήτημα, δεν μοιάζει να είναι ο (βιολογικός) θάνατος.
    φαντάζομαι ότι στο τέλος, αυτά τα ζητήματα απαντώνται απ'τον καθένα ανάλογα με τις βαθύτερες πεποιθήσεις του.σας ευχαριστώ για την εξαιρετική ανάρτηση και τη φιλοξενία.καλημέρα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Εγώ σε ευχαριστώ xtina για την πάντα εύστοχη παρέμβασή σου. Καλημέρα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως το απωθημένο είναι το γράμμα που πάντα στέλνεται (και δεν μπορεί να μην στέλνεται) αφού το απωθημένο πάντοτε επιστρέφει. Το αν φτάνει όμως πάντοτε στον παραλήπτη του είναι άλλο θέμα. Δεν θ' απαιτούσε κάτι τέτοιο τη διαδικασία της (επιτυχημένης) ανάλυσης, όπου το απωθημένο, στην επιστροφή του, αποκωδικοποιείται και εντάσσεται στο συμβολικό σύστημα του υποκειμένου; τότε ναι, θα μπορούσαμε να μιλάμε για λήψη του γράμματος από τον παραλήπτη. Τι συμβαίνει όμως στις περιπτώσεις όπου δεν πραγματοποιείται αυτή η ανάλυση και το υποκείμενο είναι πιασμένο σε μία νευρωτική διαλεκτική απώθησης - επιστροφής τους απωθημένου, χωρίς κανενός είδους aufhebung; το παράδειγμα του Ζίζεκ για το γράμμα στο μπουκάλι που συμβολίζει την εξωτερίκευση του μηνύματος στον Άλλο (το συμβολικό) δεν νομίζω πως αποκαλύπτει αυτή τη διαλεκτική. Χρειάζεται και μία επικύρωση από τη μεριά του Άλλου πως έλαβε αυτό που ήθελε να του πει ο αποστολέας, η τουλάχιστον την αίσθηση από τη μεριά του υποκειμένου πως το μήνυμα του ελήφθη, κάτι για το οποίο δεν είναι πάντοτε αρκετή απλά η εξωτερίκευση του μηνύματος. Μπορεί βέβαια οι παραπάνω να είναι εκτός νοήματος οι παρατηρήσεις, οπότε ζητάω την κατανόηση του οικοδεσπότη....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Σε ευχαριστώ Smirnoff για το σχόλιο.Ενδιαφέρουσα η οπτική που θέτεις, αυτή της μη ανάλυσης, ή της αποτυχημένης ανάλυσης. θα έλεγα ότι σε αυτή την περίπτωση το μήνυμα δεν απευθύνεται στον συμβολικό Άλλο αλλά στον άλλο.υπάρχει ένα μπλαμπλα της τάξης του φαντασιακού που λειτουργεί ως τείχος, ως εμπόδιο για το συμβολικό. Σε αυτή την περίπτωση το σημαίνον δεν αποκαθίσταται στο συμβολικό δίκτυο.
    Τώρα για την επικύρωση που λες από τον Άλλο, γνώμη μου είναι ότι σε αυτή την περίπτωση ο αναλυτής δεν πρέπει να επικυρώνει ή να αρνείται τον λόγο του αναλυόμενου έτσι ώστε η επιθυμία του Άλλου να μένει πάντα μυστηριώδη, άγνωστη.τότε θα αναδυθεί το ερώτημα τι θέλει ο Άλλος και θα μπορέσει να αναλυθεί η θεμελιώδης φαντασίωση του υποκειμένου.Επίσης στο τέλος της ανάλυσης το υποκείμενο οδηγείται στο συμπέρασμα ότι ο Άλλος δεν μπορεί να επικυρώσει το νόημα, δεν υπάρχει εγγυητής της συμβολικής τάξης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή